«Μα αφού το ξέρει! Το διαβάσαμε μαζί χθες και μου το είπε σωστά. Γιατί τώρα το
γράφει λάθος;»
Είναι μια απορία που εκφράζουν συχνά οι γονείς παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες.
Και είναι απόλυτα λογικό να προκαλεί προβληματισμό.
Όμως ένα λάθος δεν σημαίνει πάντα ότι το παιδί δεν γνωρίζει κάτι.
Μερικές φορές σημαίνει ότι, τη συγκεκριμένη στιγμή, δυσκολεύτηκε να ανακαλέσει,
να οργανώσει ή να εφαρμόσει αυτό που γνωρίζει.
Και αυτή η διάκριση είναι ιδιαίτερα σημαντική.
Γιατί η γνώση δεν συμβαδίζει με την επίδοση;
Ένα παιδί μπορεί να έχει κατανοήσει έναν κανόνα, να γνωρίζει τη σημασία μιας
λέξης ή να έχει κατακτήσει μια δεξιότητα, αλλά να μην μπορεί να την αξιοποιήσει με
συνέπεια σε κάθε περίσταση.
Η επίδοσή του μπορεί να επηρεάζεται από την πολυπλοκότητα της εργασίας, τον
όγκο των πληροφοριών που πρέπει να επεξεργαστεί, την ταχύτητα με την οποία
χρειάζεται να απαντήσει ή την προσπάθεια που απαιτείται για να ανακαλέσει μια
πληροφορία.
Όλα τα λάθη δεν είναι ίδια
Ένα λάθος δεν είναι απλώς μια λανθασμένη απάντηση, μπορεί να αποτελεί μια
σημαντική πληροφορία.
Ένα παιδί που γράφει επανειλημμένα διαφορετικά μια λέξη μπορεί να αντιμετωπίζει
διαφορετική δυσκολία από ένα παιδί που κάνει πάντα το ίδιο συγκεκριμένο λάθος.
Ένα παιδί που γνωρίζει έναν γραμματικό κανόνα προφορικά αλλά δεν τον εφαρμόζει
γραπτώς μας δίνει επίσης μια διαφορετική εικόνα από ένα παιδί που δεν έχει
κατανοήσει τον κανόνα.
Γι’ αυτό έχει σημασία όχι μόνο πόσα λάθη κάνει ένα παιδί, αλλά ποια λάθη κάνει,
πότε εμφανίζονται και με ποιον τρόπο επαναλαμβάνονται
Τι συμβαίνει στην ξένη γλώσσα; (Αγγλικά);
Στο μάθημα των Αγγλικών, τα λάθη συχνά μας δίνουν πολύ χρήσιμες πληροφορίες
για το σημείο στο οποίο δυσκολεύεται ένας μαθητής.
Όταν η λέξη είναι γνωστή αλλά γράφεται λάθος
Ένα παιδί μπορεί να γνωρίζει πολύ καλά μια και να τη χρησιμοποιεί σωστά στον
προφορικό λόγο, αλλά να τη γράφει διαφορετικά κάθε φορά.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν γνωρίζει τη λέξη.
Μπορεί να δυσκολεύεται να συγκρατήσει και να ανακαλέσει με σταθερότητα τη
γραπτή της μορφή. Επομένως, η συνεχής αντιγραφή της λέξης μπορεί να μην είναι η
πιο αποτελεσματική απάντηση. Χρειάζεται να εξετάσουμε πώς μπορεί να ενισχυθεί η
σύνδεση ανάμεσα στη λέξη, στους ήχους της και στην ορθογραφική της μορφή.
Όταν γνωρίζει τον κανόνα αλλά δεν τον εφαρμόζει
Ένα παιδί μπορεί να γνωρίζει ότι στο he/she/it χρησιμοποιούμε συνήθως κατάληξη -s
στον Present Simple, αλλά να γράφει:
He play football.
Όταν το συζητήσουμε προφορικά, μπορεί να απαντήσει αμέσως:
«He plays.»
Εδώ το λάθος είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον.
Μπορεί να μην αφορά την κατανόηση του κανόνα, αλλά την εφαρμογή του την ώρα
που το παιδί ταυτόχρονα σκέφτεται το περιεχόμενο της πρότασης, τη γραφή και τη
γραμματική.
Όταν η κατανόηση υπάρχει, αλλά η ανάκληση καθυστερεί
Ένα παιδί μπορεί να αναγνωρίζει τη λέξη umbrella όταν τη βλέπει σε μια εικόνα ή σε
μια άσκηση, αλλά όταν του ζητηθεί να την πει χωρίς βοήθεια να χρειάζεται αρκετό
χρόνο ή να μην μπορεί να τη θυμηθεί.
Αυτό μας δείχνει ότι η αναγνώριση και η αυθόρμητη ανάκληση δεν είναι ακριβώς το
ίδιο.
Η διδασκαλία επομένως χρειάζεται να δίνει ευκαιρίες όχι μόνο αναγνώρισης της
λέξης, αλλά και σταδιακής ανάκλησής της.
Όταν διαβάζει σωστά, αλλά δυσκολεύεται να δείξει τι κατάλαβε
Ένα παιδί μπορεί να διαβάσει ένα σύντομο αγγλικό κείμενο και να προφέρει σωστά
τις λέξεις, αλλά όταν φτάσει στις ερωτήσεις κατανόησης να δυσκολεύεται να
εντοπίσει την πληροφορία που χρειάζεται.
Σε αυτή την περίπτωση, η δυσκολία δεν βρίσκεται απαραίτητα στην ανάγνωση.
Μπορεί να αφορά την επεξεργασία και την οργάνωση της πληροφορίας.
Αυτό έχει σημασία, γιατί διαφορετική δυσκολία απαιτεί και διαφορετική
εκπαιδευτική προσέγγιση.
Το ίδιο λάθος μπορεί να έχει διαφορετική αιτία
Η λέξη «λάθος» περιγράφει το αποτέλεσμα. Δεν εξηγεί την αιτία.
Στα Αγγλικά, για παράδειγμα, ένα παιδί μπορεί να γράψει ship αντί για sheep. Σε μια
άλλη περίπτωση μπορεί να παραλείψει μια κατάληξη, να μπερδέψει τη σειρά των
γραμμάτων ή να χρησιμοποιήσει έναν σωστό γραμματικό κανόνα σε λάθος σημείο.
Εξωτερικά, όλα φαίνονται ως «λάθη».
Παιδαγωγικά όμως δεν είναι απαραίτητα το ίδιο.
Η παρατήρηση του μοτίβου των λαθών βοηθά τον εκπαιδευτικό να αποφασίσει τι
χρειάζεται να δουλευτεί και με ποιον τρόπο.
Γιατί στα Αγγλικά χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή
Η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας απαιτεί τον συνδυασμό πολλών δεξιοτήτων.
Το παιδί καλείται να επεξεργαστεί ήχους, να συνδέσει ήχους και γράμματα, να
συγκρατήσει νέο λεξιλόγιο, να κατανοήσει γραμματικές δομές και να χρησιμοποιήσει
τη γνώση του στον προφορικό και τον γραπτό λόγο.
Για ένα παιδί με μαθησιακές δυσκολίες, αυτή η ταυτόχρονη επεξεργασία μπορεί να
αυξήσει σημαντικά το γνωστικό φορτίο.
Γι’ αυτό μπορεί να βλέπουμε μια φαινομενικά «ασυνεπή» εικόνα: μια μέρα το παιδί
απαντά σωστά και την επόμενη κάνει λάθη σε κάτι που θεωρούσαμε ήδη
κατακτημένο.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι «το ξέχασε».
Μπορεί να σημαίνει ότι η γνώση δεν έχει ακόμη αυτοματοποιηθεί ή ότι η ανάκλησή
της απαιτεί περισσότερη προσπάθεια από αυτή που μπορεί να διαθέσει τη δεδομένη
στιγμή.
Όταν σταματάμε να βλέπουμε μόνο το λάθος
Ένα παιδί που συχνά κάνει λάθη μπορεί εύκολα να χαρακτηριστεί ως «απρόσεκτο»,
«τεμπέλικο» ή «αδιάβαστο».
Όμως τέτοιοι χαρακτηρισμοί δεν μας βοηθούν να κατανοήσουμε τι πραγματικά
συμβαίνει.
Το σημαντικό είναι να δούμε πίσω από την απάντηση.
Τι έχει κατακτήσει το παιδί; Τι μπορεί να κάνει αυτόνομα; Πού χρειάζεται
υποστήριξη; Ποια στρατηγική το βοηθά; Και τι αλλάζει όταν του δίνεται ο
κατάλληλος χρόνος ή τρόπος επεξεργασίας;
Όσο καλύτερα κατανοούμε αυτά τα στοιχεία, τόσο πιο στοχευμένη μπορεί να γίνει η
διδασκαλία.
Γιατί το «λάθος» είναι μόνο η αρχή
Το λάθος δεν είναι πάντα η απόδειξη ότι ένα παιδί δεν έμαθε.
Μπορεί να είναι ένα μήνυμα για το πώς μαθαίνει.
Και όταν ο εκπαιδευτικός μάθει να διαβάζει αυτό το μήνυμα, μπορεί να περάσει από
τη γενική διαπίστωση «δυσκολεύεται» σε μια πολύ πιο χρήσιμη ερώτηση:
«Σε ποιο ακριβώς σημείο δυσκολεύεται και τι μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτό;»
Αυτή είναι η ουσία της αποτελεσματικής εκπαιδευτικής παρέμβασης.
Γιατί πίσω από κάθε λάθος υπάρχει μια διαδικασία.
Και όταν κατανοήσουμε τη διαδικασία, μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί όχι απλώς
να κάνει λιγότερα λάθη, αλλά να μάθει πώς να μαθαίνει καλύτερα.
International Dyslexia Association (2020). Structured Literacy: Effective Instruction
for Students with Dyslexia and Related Reading Difficulties.
Meyer, A., Rose, D. H., & Gordon, D. (2025). Universal Design for Learning:
Principles, Framework, and Practice (3rd ed.). CAST Professional Publishing.
British Dyslexia Association. Modern Foreign Languages
